Opis formacji

Można przyjąć, że husaria polska narodziła się w początkach XVI wieku. Górski przyjmuje, że był to rok 1500. Na obrazie przedstawiającym bitwę pod Orszą widać liczne zastępy husarzy. Ostateczne wyodrębnienie husarii jako osobnej formacji nastąpiło w drugiej połowie XVI wieku. Była wykorzystywana do przełamywania sił nieprzyjaciela poprzez zadawanie rozstrzygających uderzeń w postaci szarż, które w najważniejszym okresie jej istnienia kończyły się zazwyczaj zwycięstwami.

W czasach Rzeczpospolitej Obojga Narodów stosowano staropolską, skróconą nazwę usarz oraz usaria

Niemalże przez dwa wieki odnosiła wspaniałe zwycięstwa, sławiąc polski oręż na wielu obcych ziemiach.

Uzbrojenie

W rejestrach wojskowych (tzw. rollach) można poznać roty husarskie po powszechnie stosowanym skrócie p.t.d.p., który oznaczał pancerz, tarczę, drzewo i przyłbicę. Szabli husarskiej, jako broni oczywistej w omawianej epoce, nie wymieniano; dochodziły do tego koncerz i pistolety, a wcześniej (w XVI wieku) łuk i nadziak; długa broń palna początkowo zalecana, w XVII wieku stała się obowiązkowa dla pocztowych.

Husarz kopije jeno co swe złoży

Niejeden na szpil zostaje wetchniony,

Co ich nie tylko zamiesza, lecz strwoży,

Sztych nieuchronny i nie odłożony,

Bo kogo trafi, tyrańsko się sroży

Biorący czasem i po dwie persony,

A drudzy pierzchną tak skwapliwym tropem,

Jak muchy przykrym sobie przed ukropem”.

Wespazjan Kochowski (1633-1700) 

Wielkie Zwycięstwa

Wśród niezliczonych Victorii z udziałem wojsk husarskich, do największych z pewnością zaliczyć należy bitwy pod:

Orszą - 1514 r.
Obertynem - 1531 r.
Lubieszowem - 1577 r.
Byczyną – 1588 r.
Kokenhausen - 1601 r.
Kircholmem - 1605 r.
Kłuszynem - 1610 r.
Chocimiem - 1621 r.
Martynowem - 1624 r.
Trzcianą - 1629 r.
Ochmatowem - 1644 r.
Żółte Wody 1648 r.
Warszawą - 1656 r.
Wyprawa na czambuły - 1672 r.
Chocimiem - 1673 r.
Lwowem - 1675 r.
Wiedniem - 1683 r.